Đi 60 km/h rồi 40 km/h: tốc độ trung bình có phải 50 km/h?

Nếu hai chặng có cùng thời gian đi thì trung bình 60 và 40 là 50 km/h. Nếu hai chặng có cùng quãng đường, kết quả lại là 48 km/h. Muốn tính đúng, phải cộng tổng quãng đường và chia tổng thời gian, không luôn lấy trung bình hai con số tốc độ.

Ví dụ hai chặng cùng quãng đường

Chặng đầu 60 km đi ở 60 km/h mất một giờ. Chặng sau 60 km đi ở 40 km/h mất 1,5 giờ. Tổng quãng đường 120 km và tổng thời gian 2,5 giờ cho tốc độ trung bình 120/2,5 = 48 km/h.

Phương án lấy (60+40)/2 = 50 đã cho hai tốc độ trọng số thời gian bằng nhau, trong khi thực tế bạn dành nhiều thời gian hơn ở tốc độ 40. Chênh lệch không phải lỗi làm tròn.

Khi hai chặng cùng thời gian

Nếu mỗi chặng kéo dài đúng một giờ, chặng đầu đi 60 km và chặng sau đi 40 km. Tổng 100 km trong hai giờ, trung bình 50 km/h. Đây là trường hợp trung bình cộng khớp với công thức tổng quát.

Vì thế, trước khi dùng một công thức rút gọn, cần biết dữ kiện là cùng quãng đường, cùng thời gian hay không bằng nhau ở cả hai. Giữ bảng từng chặng sẽ giúp kiểm tra dễ hơn một con số tốc độ đứng riêng.

Đưa thời gian về đúng đơn vị

Một giờ 30 phút bằng 1,5 giờ, không phải 1,30 giờ. Nếu tổng 120 km trong 2 giờ 30 phút, đổi thành 2,5 giờ trước khi chia. Nếu dùng phút, kết quả ban đầu sẽ là km/phút rồi mới đổi sang km/h.

Dùng tool đổi độ dài khi dữ kiện có cả m và km, và đọc cộng thời gian giờ/phút để tránh nhầm cơ số 60 với số thập phân.

Có tính thời gian dừng không?

Nếu muốn tốc độ trung bình của cả chuyến, cộng cả khoảng dừng vào thời gian từ đầu đến cuối. Nếu chỉ xét lúc đang di chuyển, dùng riêng tổng thời gian di chuyển. Hai đại lượng trả lời hai câu hỏi khác nhau và cần ghi đúng nhãn.

Ví dụ thêm 30 phút nghỉ vào hành trình 120 km, tổng thời gian tăng từ 2,5 lên 3 giờ; tốc độ toàn chuyến còn 40 km/h. Số này không có nghĩa bạn luôn di chuyển ở 40 km/h.

Đây là bài toán kiểm tra dữ liệu hành trình. Không dùng một tốc độ trung bình để suy ra được phép chạy bao nhiêu tại từng đoạn đường; điều kiện và giới hạn của đường đi phải được xem riêng.