Phần trăm và điểm phần trăm khác nhau thế nào? Ví dụ từ 20% lên 25%

Một tỷ lệ tăng từ 20% lên 25% có thể được mô tả là tăng 5 điểm phần trăm hoặc tăng 25% so với mức ban đầu. Hai cách nói này cùng đúng nhưng trả lời hai câu hỏi khác nhau. Nếu chỉ viết “tăng 5%”, người đọc có thể hiểu sai mức thay đổi.

Bạn có thể dùng tool tính phần trăm để kiểm tra các phép tính thành phần. Công cụ hiện có phần tính tỷ lệ của một số và phần giảm giá liên tiếp; không tự nhận diện một câu viết đang nói về điểm phần trăm.

Điểm phần trăm là hiệu giữa hai tỷ lệ

Nếu tỷ lệ cũ là 20% và tỷ lệ mới là 25%, lấy 25 trừ 20 được 5. Kết quả được gọi là tăng 5 điểm phần trăm, thường viết tắt là 5 đpt hoặc 5 pp trong tài liệu tiếng Anh.

Cách nói này giữ nguyên thang tỷ lệ. Ví dụ, trong hai nhóm có cùng 100 người, một nhóm có 20 người chọn đáp án A và nhóm kia có 25 người chọn A. Tỷ lệ chênh nhau là 5 điểm phần trăm. Chỉ khi quy mô mỗi nhóm đều là 100 người thì chênh lệch đó mới tương ứng 5 người theo ví dụ này.

Eurostat giải thích sự khác nhau giữa percentage change và percentage points. Điểm cần nhớ là phép trừ hai tỷ lệ không giống phép tính mức tăng tương đối trên một tỷ lệ gốc.

Tăng bao nhiêu phần trăm phải có mốc so sánh

Mức tăng tương đối được tính bằng:

(Tỷ lệ mới − Tỷ lệ cũ) / Tỷ lệ cũ × 100%

Với 20% lên 25%, tính (25 − 20) / 20 × 100 = 25%. Số 5 là phần tăng, còn số 20 là mốc ban đầu. Vì vậy, tăng 5 điểm phần trăm trong ví dụ này tương đương tăng 25% so với mức cũ.

Đổi mốc sẽ đổi kết quả. Từ 40% lên 45% cũng tăng 5 điểm phần trăm, nhưng mức tăng tương đối là 5 / 40 × 100 = 12,5%. Không có một hệ số cố định để đổi mọi “5 điểm phần trăm” thành cùng một mức tăng phần trăm.

Giảm theo chiều ngược lại không đối xứng

Từ 25% xuống 20% là giảm 5 điểm phần trăm. Mức giảm tương đối so với tỷ lệ cũ 25% là 5 / 25 × 100 = 20%.

Như vậy, đi từ 20 lên 25 là tăng 25%, nhưng đi từ 25 về 20 là giảm 20%. Không có mâu thuẫn: mẫu số đã đổi từ 20 sang 25. Đây cũng là lý do một món hàng tăng giá 25% rồi giảm 25% không trở lại đúng giá ban đầu.

Khi trình bày, nên viết cả mốc và đại lượng, chẳng hạn “tỷ lệ tăng từ 20% lên 25%, tức tăng 5 điểm phần trăm”. Nếu cần mức tăng tương đối, thêm “tương đương tăng 25% so với tỷ lệ ban đầu”.

Dùng tool để tự kiểm tra một ví dụ

Để kiểm tra phần tăng 5 trên mức gốc 20, bạn có thể nhập giá trị 20 và tỷ lệ 25 vào tool tính phần trăm. Phần tỷ lệ trả về 5, xác nhận rằng 5 bằng 25% của 20. Đây là phép kiểm tra ngược, không phải ô nhập hai tỷ lệ cũ và mới.

Với một bảng số liệu, hãy ghi riêng ba cột: tỷ lệ cũ, tỷ lệ mới và hiệu tính bằng điểm phần trăm. Sau đó chỉ tính thêm mức thay đổi tương đối khi câu hỏi thật sự cần nó. Cách này giúp tránh đổi nhầm nhãn đơn vị ở bước cuối.

Mốc 0 và mẫu khảo sát khác nhau

Nếu tỷ lệ cũ bằng 0%, phép chia cho tỷ lệ cũ không xác định nên không thể dùng công thức trên để báo một mức tăng phần trăm hữu hạn. Từ 0% lên 5% vẫn có thể nói tăng 5 điểm phần trăm, nhưng không thể nói tăng 500% chỉ vì thấy số 5.

Ngoài ra, hai tỷ lệ từ hai mẫu có quy mô khác nhau không cho biết trực tiếp số người tăng giảm. Ví dụ 20/100 và 50/200 lần lượt là 20% và 25%, nhưng chênh lệch số người là 30, không phải 5. Tỷ lệ, số lượng và mức thay đổi là ba thông tin cần tách rõ.

Trước khi chia sẻ kết quả, kiểm tra xem câu đang so tiền, số người hay một tỷ lệ có dấu %. Việc đặt đúng tên cho kết quả thường quan trọng hơn việc thêm nhiều chữ số sau dấu phẩy.