Pha theo tỷ lệ 1:4 khác dung dịch 20% thế nào?

Tỷ lệ 1:4 giữa hai thành phần A và B có nghĩa một phần A đi với bốn phần B. Tổng cộng có năm phần, nên A chiếm 20% tổng lượng theo cùng cơ sở đo. Nếu nhầm một phần A trong bốn phần thành phẩm, bạn sẽ được 25%, không còn đúng tỷ lệ A:B = 1:4.

Bài này dùng ví dụ nước màu thủ công để giải thích số học. Với sản phẩm có hướng dẫn pha riêng, cần đọc rõ cách viết của nhà sản xuất, không suy từ ví dụ này sang một quy trình cụ thể.

Khi biết tổng lượng muốn pha

Giả sử cần tổng 500 ml, theo tỷ lệ thể tích A:B = 1:4 và giả định thể tích hai phần cộng được như phép tính đơn giản. Tổng số phần là 1 + 4 = 5; mỗi phần ứng với 500 / 5 = 100 ml.

• Thành phần A: 100 × 1 = 100 ml.
• Thành phần B: 100 × 4 = 400 ml.

Kiểm tra lại bằng hai phép tính: 100 + 400 = 500 ml và 100 : 400 = 1 : 4. Nếu lấy 500 chia 4 rồi dùng 125 ml A và 375 ml B, tổng vẫn là 500 ml nhưng tỷ lệ thành 1:3. Tổng đúng chưa đủ để khẳng định tỷ lệ đúng.

Khi đã có sẵn một thành phần

Nếu có 75 ml A và muốn giữ tỷ lệ A:B = 1:4, lượng B cần là 75 × 4 = 300 ml. Tổng hai phần theo mô hình cộng thể tích là 375 ml, không phải 300 ml.

Với tỷ lệ tổng quát A:B = a:b, khi biết lượng A là x thì B = x × b / a, với a lớn hơn 0. Khi biết tổng T, tính A = T × a / (a+b) và B = T × b / (a+b). Các số a, b phải cùng cách biểu diễn phần, không trộn “một cốc” với “bốn gam”.

Đọc tỷ lệ và phần trăm cùng cơ sở

Trong ví dụ 100 ml A và 400 ml B, phần A là 100 / 500 × 100 = 20% theo thể tích cộng giả định. Bạn có thể kiểm tra bằng tool tính phần trăm.

Nếu đổi sang tỷ lệ A:B = 1:9, A chiếm 1 / 10 × 100 = 10%. Tỷ lệ 2:3 làm A chiếm 40%. Quy tắc chung là lấy số phần A chia tổng số phần, không chia riêng cho số phần B.

Tuy nhiên, khi một nhãn chỉ ghi “1:4”, cần xác định họ đang nói một phần nguyên liệu với bốn phần nước hay một phần nguyên liệu trong bốn phần thành phẩm. Hai cách hiểu cho lượng nước khác nhau. Hãy dựa vào mô tả hoặc ví dụ trên hướng dẫn của chính sản phẩm.

Không đổi ml thành gam bằng một quy tắc chung

Tỷ lệ theo khối lượng 1:4 được cân bằng gam; tỷ lệ theo thể tích được đo bằng ml hoặc lít. Hai tỷ lệ chỉ trùng về số trong những trường hợp phù hợp với khối lượng riêng của các thành phần. Không tự coi 100 ml của mọi chất đều nặng 100 g.

Nếu công thức yêu cầu gam, cân là cách bám đúng cơ sở khối lượng. Nếu yêu cầu ml, dùng dụng cụ chia vạch phù hợp. Đọc thêm đổi ml sang lít và gam để phân biệt hai đại lượng. Đổi 0,5 lít thành 500 ml là phép đổi đơn vị thể tích, còn đổi thành gam cần thêm dữ kiện.

Nhân công thức để làm mẻ lớn

Muốn tăng công thức từ 500 ml lên 1,5 lít, trước hết đổi 1,5 lít thành 1.500 ml bằng tool đổi thể tích. Hệ số tăng là 1.500 / 500 = 3, vì vậy cả hai lượng đều nhân ba: A thành 300 ml, B thành 1.200 ml.

Giữ số chính xác đến bước cuối rồi chọn độ chia dụng cụ phù hợp. Nếu phải làm tròn, kiểm tra lại cả tổng lượng và tỷ lệ sau làm tròn. Cũng cần nhớ phép cộng thể tích trong bài là mô hình minh họa; với hỗn hợp có thay đổi thể tích khi trộn, muốn đạt thể tích thành phẩm chính xác cần dùng quy trình được chỉ định cho hỗn hợp đó.